Περίπου το 12% των συνολικών κρουσμάτων καρκίνου παγκοσμίως το 2024 πιθανότατα προκλήθηκαν από κάποια λοίμωξη, σύμφωνα με νέα έρευνα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ).
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε σήμερα στο The Lancet Oncology, ανέλυσε τη συχνότητα και τις αιτίες διαφόρων καρκίνων, εξετάζοντας συγκεκριμένα τον ρόλο των λοιμώξεων.
Συνέδεσε 2,3 εκατομμύρια νέα κρούσματα καρκίνου με κάποια λοίμωξη. Τα περισσότερα προκλήθηκαν από μόλις πέντε παθογόνα: Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (4%), ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων ή HPV (4%), ηπατίτιδα Β (2%), ιό Epstein-Barr (1%) και ηπατίτιδα C (κάτω του 1%). Αυτές οι λοιμώξεις μπορούν να προκαλέσουν περισσότερους από 20 διαφορετικούς τύπους καρκίνου, συμπεριλαμβανομένων του καρκίνου του στομάχου, του ήπατος, του αίματος και του τραχήλου της μήτρας.
Πώς, λοιπόν, μπορεί μια λοίμωξη να προκαλέσει καρκίνο; Και σημαίνει αυτό ότι αυτοί οι καρκίνοι μπορούν να προληφθούν;
Κατανοήστε πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει την κοινωνία, με το εβδομαδιαίο ενημερωτικό μας δελτίο
Γνωρίζαμε ήδη για αυτόν τον σύνδεσμο;
Μερικοί από τους συγγραφείς της μελέτης ερευνούν αυτόν τον τομέα εδώ και περίπου τριάντα χρόνια. Η προηγούμενη εργασία τους διερεύνησε περιπτώσεις καρκίνου που προκλήθηκαν από λοιμώξεις το 1990 , το 2002 , το 2008 , το 2012 και το 2018 .
Το ποσοστό των κρουσμάτων καρκίνου που προκαλούνται από λοιμώξεις μπορεί να φαίνεται ότι έχει μειωθεί κατά τη διάρκεια αυτών των ετών (από το υψηλό του 18% το 2002), αλλά οι συγγραφείς τονίζουν ότι αυτές οι συγκρίσεις δεν μπορούν να γίνουν με βεβαιότητα, καθώς οι πηγές και η ποιότητα των δεδομένων έχουν αλλάξει με την πάροδο του χρόνου.
Στην πραγματικότητα, η τελευταία μελέτη δεν προσπαθούσε να συγκρίνει τα έτη. Αντίθετα, στοχεύει να επισημάνει πού ο έλεγχος και η πρόληψη των λοιμώξεων μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των ποσοστών καρκίνου.
Για να κατανοήσουμε αυτό, βοηθάει να γνωρίζουμε πώς συνδέεται η λοίμωξη με τον καρκίνο. Εκτεταμένη έρευνα έχει αναλύσει τους μοριακούς μηχανισμούς πίσω από αυτή τη σύνδεση και τώρα γνωρίζουμε ότι υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους οι λοιμώξεις μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο.
Πώς μπορεί ένας ιός να προκαλέσει καρκίνο;
Ένας ιός μπορεί (άμεσα ή έμμεσα) να αλλάξει τα γονίδια του κυττάρου που μολύνει (του κυττάρου ξενιστή), καθιστώντας το κύτταρο αυτό πιο πιθανό να αναπτυχθεί ανεξέλεγκτα και τελικά να γίνει καρκίνος.
Υπάρχουν τρεις βασικοί τρόποι με τους οποίους οι ιοί μπορούν να το κάνουν αυτό.
Το πρώτο είναι απενεργοποιώντας την ικανότητα ενός κυττάρου να αυτοκαταστραφεί (για παράδειγμα, απενεργοποιώντας την πρωτεΐνη TP53) ή να σταματήσει τη διαίρεσή του (για παράδειγμα, απενεργοποιώντας την πρωτεΐνη RB). Ένα υγιές κύτταρο κανονικά θα προσπαθούσε να κάνει αυτά τα πράγματα εάν μολυνθεί από έναν ιό.
Ο δεύτερος τρόπος με τον οποίο ένας ιός μπορεί να προκαλέσει καρκίνο είναι εισάγοντας το δικό του DNA στο DNA του κυττάρου ξενιστή, το οποίο μπορεί να διαταράξει κατά λάθος γονίδια που ελέγχουν τον κυτταρικό θάνατο ή τη διαίρεση (όπως αυτά που αναφέρονται παραπάνω).
Ο τρίτος τρόπος είναι όταν ο ίδιος ο ιός φέρει ένα γονίδιο που προκαλεί καρκίνο (ένα ογκογονίδιο). Σε πολλές περιπτώσεις, ο ιός έχει προσλάβει αυτά τα γονίδια τυχαία από έναν άλλο οργανισμό .
Η σύνδεση μεταξύ ιών και καρκίνου είναι στην πραγματικότητα θεμελιώδης για τη σύγχρονη επιστήμη του καρκίνου και έχει βοηθήσει τους επιστήμονες να αποκαλύψουν την άμεση σχέση μεταξύ γενετικής και καρκίνου, την οποία πλέον θεωρούμε δεδομένη.
Τι γίνεται με τα βακτήρια και τα παράσιτα;
Δεν είναι μόνο οι ιοί που προκαλούν καρκίνο. Λοιμώξεις από βακτήρια ή παράσιτα – όπως το Helicobacter pylori (γνωστό για την πρόκληση έλκους στομάχου) ή το Opisthorchis viverrini (ένα είδος παρασιτικού σκώληκα στο ήπαρ) – μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε καρκίνο.
Ωστόσο, αυτά λειτουργούν πιο έμμεσα από τους ιούς. Η μακροχρόνια (χρόνια) μόλυνση από αυτούς τους τύπους οργανισμών μπορεί να προκαλέσει σημαντικό στρες σε διάφορους ιστούς.
Η φλεγμονή , που κανονικά αποτελεί μέρος της ανοσολογικής απόκρισης του σώματος, μπορεί στη συνέχεια να γίνει υπερδραστήρια, προκαλώντας περαιτέρω βλάβη στους ιστούς.
Αυτές οι καταπονήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε καρκινογόνες βλάβες στο DNA των κυττάρων ή σε λάθη κατά την κυτταρική διαίρεση, καθώς το σώμα προσπαθεί να παράγει γρήγορα νέα κύτταρα για την αποκατάσταση της βλάβης των ιστών.
Και στις δύο περιπτώσεις, τα κύτταρα αποκτούν γενετικές μεταλλάξεις που τα θέτουν στο δρόμο προς την καρκινογένεση.
Πολλοί καρκίνοι μπορούν να προληφθούν
Φυσικά, μπορεί να υπάρχουν και άλλοι μηχανισμοί που συνδέουν τις λοιμώξεις και τον καρκίνο, τους οποίους δεν γνωρίζουμε, αλλά, συνολικά, η σύνδεση μεταξύ λοιμώξεων και καρκίνου είναι αδιαμφισβήτητη.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι αυτό μας λέει – και αυτό που ενισχύει αυτή η νέα μελέτη σχετικά με τα ποσοστά καρκίνων που προκαλούνται από λοιμώξεις – ότι πολλοί καρκίνοι μπορούν να προληφθούν.
Στην Αυστραλία, ένα από τα καλύτερα παραδείγματα πρόληψης καρκίνων που προκαλούνται από λοιμώξεις είναι το εμβόλιο κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV).
Αυτό το εμβόλιο προστατεύει από ορισμένα στελέχη του HPV που σχετίζονται έντονα με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και είναι διαθέσιμο σε εφήβους στην Αυστραλία.
Από την έναρξη του προγράμματος το 2007, οι μολύνσεις από τον ιό HPV μειώθηκαν κατά 90% μεταξύ των ατόμων που ήταν επιλέξιμα για να λάβουν το εμβόλιο.
Λόγω της επιτυχίας του, η Αυστραλία θα μπορούσε να βρίσκεται σε καλό δρόμο για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας έως το 2035 .
Ωστόσο, τα ποσοστά εμβολιασμού μεταξύ των 15χρονων έχουν μειωθεί από 85,7% το 2020 σε 79,5% το 2024 , κάτι που είναι ανησυχητικό. Όπως συμβαίνει με όλα τα εμβόλια, ένα υψηλό ποσοστό του πληθυσμού πρέπει να εμβολιαστεί για να προστατευθούν και όσοι, για λόγους υγείας, δεν μπορούν να εμβολιαστούν. Για τον HPV, ο στόχος του ΠΟΥ και της Αυστραλίας είναι να εμβολιαστεί το 90% των 15χρονων κοριτσιών έως το 2030.
Δυστυχώς, η νέα μελέτη υπογραμμίζει επίσης ότι περίπου το 75% των καρκίνων που προκαλούνται από λοιμώξεις εντοπίστηκαν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Η θεραπεία λοιμώξεων που μπορούν να οδηγήσουν σε καρκίνο – όπως ο HIV, το H. pylori και η ηπατίτιδα Β και C – είναι ένας τρόπος για τη μείωση των ποσοστών καρκίνου. Τα προληπτικά μέτρα παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο, συμπεριλαμβανομένων των εμβολιασμών, των προφυλακτικών και του προληπτικού ελέγχου για ασθένειες.
Ωστόσο, η διαθεσιμότητα αυτών των προγραμμάτων στις φτωχότερες χώρες μπορεί να είναι περιορισμένη και επομένως η πρόσβαση εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό ζήτημα ισότητας στην καταπολέμηση του καρκίνου.
ΠΗΓΗ: The Conversation – Τζον (Έντι) Λα Μάρκα – Ανώτερος Ερευνητής, Αιμοσφαίρια και Καρκίνος του Αίματος, WEHI (Ινστιτούτο Ιατρικής Έρευνας Walter and Eliza Hall)
Σάρα Ντιπστράτεν – Ανώτερος Ερευνητής, Τμήμα Αιμοσφαιρίων και Καρκίνου του Αίματος, WEHI (Ινστιτούτο Ιατρικής Έρευνας Walter και Eliza Hall)
